ساعت گرینویچ اصطلاحی است که حتما تاکنون بارها شنیدهاید. اما ساعت گرینویچ چیست و چه استفادهای دارد؟ در این مقاله با ما همراه باشید تا به این سوال پاسخ بدهیم.
ساعت گرینویچ مفهومی است که میتواند به موارد مختلفی اشاره داشته باشد. اولین چیزی که با شنیدن اصطلاح ساعت گرینویچ به ذهن میرسد، ساعت هماهنگ جهانی است. اما واقعا این مفهوم به چه چیزی اشاره میکند؟ آیا این اصطلاحی است که در هنگام خرید ساعت باید به آن توجه داشته باشیم؟ اصلا چرا چیزی با عنوان ساعت هماهنگ جهانی وجود دارد و به چه کاری میآید؟ منظور از نصف النهار گرینویچ چیست و در کجا واقع شده است؟ ما در این مقاله قصد داریم به تمام این سوالات پاسخ بدهیم و شما را با مفهوم اصلی گرینویچ آشنا کنیم. با ما همراه باشید.
ساعت گرینویچ چیست؟
ساعت گرینویچ یا همان ساعت هماهنگ جهانی را با نام GMT میشناسند که مخفف عبارت Greenwich Mean Time است. این ساعت در رصدخانه سلطنتی گرینویچ در نزدیکی شهر لندن قرار دارد و بر اساس موقعیت خورشید تنظیم شده است. البته باید بدانیم که گرینویچ با ساعت هماهنگ جهانی UTC متفاوت است، اما چون این دو ساعت به یک زمان اشاره میکنند و بسیار به یکدیگر نزدیک هستند، گاهی با هم اشتباه گرفته میشوند یا به جای هم مورد استفاده قرار میگیرند. البته ساعت UTC بیشتر جنبه جهانی دارد و GMT معمولا توسط نیروی دریایی سلطنتی، شبکههای خبری متعلق به انگلستان، همچنین برخی کشورها مانند استرالیا، هند، آفریقای جنوبی، پاکستان و کشورهای عربی مورد استفاده قرار میگیرد. نکته جالب دیگری که باید بدانید آن است که ساعت گرینویچ یا همان GMT در انگلستان فقط در فصل زمستان مورد استفاده قرار میگیرد و در تابستان از ساعت تابستانی بریتانیا یا همان British Summer Time که به اختصار BST نامیده میشود، استفاده میکنند.
ساعت هماهنگ جهانی به چه معنا است و از کجا آمد؟
اما قبل از اینکه بیشتر درباره ساعت گرینویچ یا همان GMT صحبت کنیم، اجازه بدهید کمی درباره UTC یا ساعت هماهنگ جهانی هم توضیح بدهیم. این عبارت مخفف Coordinated Universal Time است و به عنوان یک استاندارد جهانی برای تنظیم ساعت بین کشورهای مختلف شناخته میشود.
برای اینکه بتوانیم مفهوم UTC را بهتر درک کنیم، باید با معنی اصطلاح منطقه زمانی آشنایی داشته باشیم. منطقه زمانی در واقع منطقهای روی کره زمین است که دارای زمان مشابه و یکسانی باشد. بهاین ترتیب تمام کشورها و شهرهای آنها در مناطق زمانی مختلف قرار دارند و همین امر منجر به اختلاف زمانی کشورها میشود. منطقه زمانی، به دلیل نحوه چرخش زمین به دور خودش، به عرض جغرافیایی مربوط میشود.
هر منطقه زمانی از کره زمین، با توجه به اختلاف مثبت یا منفی که با ساعت هماهنگ جهانی دارد، تعیین میشود. برای مثال منطقه زمانی کشور ما +3:30 است که احتمالا موقع تنظیم کردن ساعت دستگاههای دیجیتالی مانند کامپیوتر و گوشی با آن برخورد کردهاید.
ساعت GMT چیست و چگونه کار میکند؟
اما برگردیم به موضوع اصلی این مقاله یعنی ساعت گرینویچ و نحوه کار آن. احتمالا شما در هنگام خرید ساعت مچی با اصطلاح ساعت GMT مواجه شدهاید. در واقع به ساعتهایی که بهطور همزمان میتوانند دو زمان مختلف را به نمایش بگذارند ساعت GMT گفته میشود. این ساعتها معمولا دارای دو سری اعداد و عقربه هستند که یکی بهصورت 12 ساعته است و زمان معمولی را به نمایش میگذارد و دیگری با یک سری اعداد 24 ساعته نشان داده میشود و ساعت GMT را مشخص میکند.
برای تنظیم ساعت GMT کافی است که عقربههای اصلی ساعت را بر اساس وقت محلی (یعنی ساعت همان کشوری که در آن حضور دارید) تنظیم کنید. در بعضی از ساعتهای GMT این امکان وجود دارد که قاب ساعت را بچرخانید و به این ترتیب، اعدادی که روی قاب دور ساعت قرار گرفتهاند را میتوانید در موقعیت مورد نظر خود قرار دهید. چنانچه اختلاف ساعت کشور خود با ساعت گرینویچ را بدانید، میتوانید بهراحتی این ساعتها را تنظیم کنید. البته برخی از مدلهای دیگر ساعت GMT هم هستند که یک عقربه اضافهتر برای نشان دادن ساعت به وقت گرینویچ دارند.
تاریخچۀ ساعت GMT چطور شکل گرفت؟
در قرن نوزدهم میلادی داشتن یک مبداء زمانی مشخص به هیچ وجه باب نبود و در شهرهای مختلف، مردم بهطور دلخواه زمان را محاسبه میکردند. معمولا در مرکز شهرهای بزرگ و در میدان اصلی شهر یک ساعت بزرگ وجود داشت که زمان محلی را به نمایش میگذاشت و افراد میتوانستند بر اساس آن، وقت خود را تنظیم کنند. اما بهطور کلی هیچ منبع مشخصی برای محاسبه وقت در سرتاسر دنیا وجود نداشت. این موضوع برای افراد عادی که در یک شهر سکونت داشتند مشکل خاصی را ایجاد نمیکرد، اما افرادی که دائم در حال سفر کردن بودند، با مشکلات زیادی از این بابت مواجه میشدند.
با گذشت زمان، ارتباطات بین شهرها و کشورها بیشتر شد و افراد بیشتری به مناطق دور سفر میکردند. مخصوصا با توسعه راهآهن در سال 1840 و افزایش سفرها بین کشورهای مختلف، نیاز به وجود یک مبداء زمانی مشخص بیش از پیش احساس شد. تصور کنید ساعت حرکت قطارها بر اساس وقت محلی یک شهر تعیین میشد که با شهر دیگر متفاوت بود و از آنجا که منبع مشخصی برای محاسبه اختلاف زمانی وجود نداشت، این مشکل را نمیشد برطرف کرد.
سرانجام انگلیسیها به نتیجه رسیدند که برای جلوگیری از بهوجود آمدن بینظمی در حرکت قطارها، تمام شرکتهای راهآهن را موظف کنند تا ساعتهای خود را بهطور مرتب با ساعت لندن هماهنگ نمایند. این روش تا سالها اجرا میشد تا اینکه در سال 1847 مقرر شد همه شرکتهای راهآهن ساعت خود را با ساعت گرینویچ هماهنگ کنند. پس از راهآهن، سایر شرکتهای انگلیسی نیز چنین روندی را در پیش گرفتند و به تدریج این قضیه برای تمام مردم جا افتاد که ساعتهای خود را به توجه به ساعت گرینویچ تنظیم نمایند.
پس از انگلستان، آمریکاییها هم به فکر افتادند از گرینویچ برای تنظیم ساعت رسمی خود استفاده کنند. در ابتدا از طریق تلگراف، سیگنالهایی به تمام شهرهای بزرگ آمریکا فرستاده میشد و ساعت دقیق به آنها اعلام میگردید. سپس سایر کشورها نیز تصمیم گرفتند که مبنای ساعت رسمی خودشان را ساعت گرینویچ قرار دهند. برای این منظور، باید به خطوط طول و عرض جغرافیایی روی نقشه توجه شود. چنانچه یک کشور در غرب نصفالنهار مبداء (گرینویچ) واقع شده باشد یعنی از ساعت گرینویچ عقبتر است و وقت آن بهصورت منفی نمایش داده میشود. اگر هم کشوری در شرق نصفالنهار مبداء بود یعنی از ساعت گرینویچ جلوتر است و زمان محلیاش با علامت مثبت به نمایش درمیآید؛ مانند ایران که زمانش بهصورت +3:30 نشان داده میشود.
نصف النهار گرینویچ از کجا آمد؟
نصفالنهار مبداء یا همان نصفالنهار گرینویچ که به آن خط طولی زمین هم میگویند، از رصدخانه سلطنتی گرینویچ در نزدیکی لندن در کشور انگلستان میگذرد. طول جغرافیایی این نصفالنهار به عنوان طول جغرافیایی صفر در نظر گرفته شده است. این خط فرضی که کره زمین را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم میکند، به عنوان مبداء جهتیابی روی زمین و همینطور محاسبه زمان شناخته میشود.
نصفالنهار گرینویچ از قطب شمال شروع شده و تا قطب جنوب امتداد میابد و در این مسیر از چند کشور میگذرد. البته شاید جالب باشد که بدانید در سال 2015 میلادی دانشمندان اعلام کردند نصفالنهار مبداء بهطور دقیق محاسبه نشده است. با استفاده از دستگاههای GPS دقیق مشخص شد که این خط فرضی حدود 100 متر به طرف شرق متمایل است و دقیقا روی نقطه صفر قرار ندارد. در آن زمان اعلام شد که تودههای درون هسته زمین روی روشهای اندازهگیری قدیمی تاثیر گذاشتهاند و این اختلاف به همین دلیل رخ داده است. در قرن نوزدهم با استفاده از روشهای نجومی و بهکارگیری جیوه، طول جغرافیایی را مشخص کرده بودند که ظاهرا تودههای سنگین درون هسته زمین باعث انحراف جیوه از خط افقی شدند.
برای محاسبه تفاوت ساعت ها چه کار کنیم؟
همانطور که بالاتر هم توضیح دادیم، برای محاسبه تفاوت ساعتی نسبت به ساعت گرینویچ باید یک نقشه با خطوط طول و عرض جغرافیایی در اختیار داشته باشیم. ابتدا باید مکان خود یا کشور مورد نظر را روی نقشه پیدا کنیم و سپس خطوط مابین آن با نصفالنهار گرینویچ را مورد شمار قرار دهیم. سپس باید ببینیم که آیا نقطه مورد نظر ما روی نقشه جلوتر از گرینویچ واقع شده است یا عقبتر از آن. چنانچه کشور شما در غرب نصفالنهار گرینویچ قرار دارد یعنی ساعت شما از گرینویچ عقبتر است و باید در کنار آن یک منفی قرار بگیرد. اگر هم کشور مورد نظر در شرق نصفالنهار گرینویچ بود یعنی ساعت آن جلوتر از گرینویچ است و باید در کنارش علامت مثبت قرار بدهیم.
البته امروزه با پیشرفت تکنولوژی، روشهای سادهتری برای محاسبه اختلاف زمانی بین کشورها و همچنین اختلاف ساعت بین هر کشور با گرینویچ ابداع شده است. برای مثال ساعتهای مچی GMT بهراحتی این کار را انجام میدهند و اختلاف زمانی را مشخص میکنند. همچنین وبسایتها و اپلیکیشنهای زیادی وجود دارند که بهسادگی میتوانند اختلاف ساعت بین کشورها و شهرهای مختلف دنیا را به شما نشان بدهند.
سوالات متداول درباره ساعت گرینویچ
در این مقاله بهطور کامل با ساعت گرینویچ آشنا شدیم و درباره نحوه انتخاب آن به عنوان مبداء محاسبه زمان صحبت کردیم. در ادامه به چند مورد از سوالات متداول کاربران در همین باره اشاره میکنیم و بهطور خلاصه به آنها پاسخ میدهیم:
ساعت گرینویچ کجاست؟
ساعت گرینویچ در واقع مبداء بینالمللی محاسبه زمان است که بهطور مخفف به آن GMT میگویند و به زمان جاری در دهکدهای به نام گرینویچ در نزدیکی شهر لندن اشاره دارد. اطلاعات بیشتر در این باره در متن مقاله ارائه شده است.
اختلاف ساعت UTC با ایران چقدر است؟
از آنجا که ایران در شرق نصفالنهار مبداء واقع شده، ساعت آن جلوتر از گرینویچ بوده و بهصورت +3:30 نمایش داده میشود. این ساعت بر اساس خطوط فرضی طول و عرض جغرافیایی مشخص میشود.
سخن پایانی
این سوال برای بسیاری از افراد وجود دارد که ساعت گرینویچ چیست و چه کاربردی دارد؟ همانطور که در این مقاله به آن اشاره کردیم، گرینویچ یک مبداء جهانی برای محاسبه ساعت در کشورهای مختلف است. امروزه بسیاری از ساعتهای مچی به شکلی ساخته میشوند که امکان محاسبه ساعت بر اساس گرینویچ در آنها لحاظ شده است. با داشتن چنین ساعتهایی، شما میتوانید علاوه بر وقت محلی، ساعت به وقت گرینویچ را نیز مشاهده کنید یا اختلاف ساعت محل زندگی خود با گرینویچ را محاسبه نمایید.
